Share on facebook
فیسبوک
Share on twitter
توئیتر
Share on linkedin
لینکدین
Share on pinterest
پینترست

متغیرهای تحقیق

varible

در طول تاریخ بشر، انسان همیشه با پژوهش سروکار داشته است. آنچه بیش از همه‌چیز اهمیت پیدا می‌کند آن است که تحقیقی می‌تواند گره‌گشا باشد که بر اساس اصول و موازین صحیح علمی صورت پذیرد. موسسه یارآموز مفتخر به ارائه مجموعه خدمات مشاوره و آموزش انجام مطالعات نظری و فنی طرح‌های تحقیقاتی و داده‌پردازی طرح‌های آماری و ارائه مشاوره و آموزش تحلیل آماری، راهنمایی در نگارش بخش‌های آماری پایان‌نامه‌ها، مقالات و طرح‌های پژوهشی و … به‌صورت خدمات آنلاین است. در این بخش مهم‌ترین مباحث مربوط به روش تحقیق و تحلیل آماری در چندین سرفصل مهم و جامع برای پژوهشگران جمع‌آوری و طبقه‌بندی‌شده است. انواع متغیرهای تحقیق در پروپوزال و پایان‌نامه نویسی مطلبی است که در این بخش بدان خواهیم پرداخت. متغیرهای تحقیق در بخش‌های مختلف پروپوزال و پایان‌نامه نویسی و تحلیل آماری به کار محقق می‌آید.

در اینجا برای فهم بهتر موضوع، ابتدا به تعریف متغیر و درنهایت انواع متغیرهای تحقیق می‌پردازیم:

متغیر چیست؟

متغیر، چیزی است که مقداران می‌تواند تغییر کند و ارزش‌های عددی گوناگونی را بپذیرد یعنی واریانس (پراکندگی) داشته باشد؛ بنابراین هر چیز که وجود دارد یک متغیر است؛ که پژوهشگر ویژگی‌های آن را می‌تواند مشاهده، کنترل یا در آن‌ها دخالت کند. متغیر می‌تواند از یک فرد به فر دیگر یا از یک مشاهده به مشاهده دیگر، مقدارهای گوناگونی را اختیار کند و اعداد و ارزش‌هایی به آن نسبت داده شود. برای مثال x نماد یک متغیر است؛ یعنی نمادی است که می‌توانیم مقدارهای عددی به آن نسبت دهیم.

متغیر x می‌تواند مجموعه‌ای از مقدارها، مانند نمره‌های یک آزمون «هوش» یا «نگرش» را اختیار کند. این مقدارها می‌توانند در زمان‌های گوناگون برای یک‌چیز یا یک شخص فرق داشته باشند.

انواع متغیرها

متغیرها را می‌توان بر اساس معیارهای گوناگون دسته‌بندی کرد. در پاره‌ای از این دسته‌بندی‌ها، گاه به علت عدم امکان تفکیک دقیق انواع متغیرها از همدیگر، همپوشانی‌هایی ایجاد می‌شود. در دنباله به نمونه‌هایی از متغیرها اشاره می‌شود:

متغیر مستقل

متغیر مستقل یک ویژگی از محیط فیزیکی یا اجتماعی است، که بعد از انتخاب، دخالت یا دست‌کاری شدن توسط پژوهشگر، مقدارهایی را می‌پذیرد تا تأثیرش بر روی متغیر دیگر (وابسته) مشاهده شود. در نظر پاره‌ای از صاحب‌نظران اصطلاح متغیر مستقل و وابسته، ویژه پژوهش‌هایی است که هدف آن‌ها تبیین رابطه علت و معلولی میان متغیرها است. باور عمومی این است که این متغیرها در حوزه‌های غیر فیزیکی معنا ندارند. تغییر یک متغیر مستقل، تغییرات قانونمندی در متغیر وابسته به وجود می‌آورد؛ بنابراین در هر آزمایش تجربی، متغیر مستقل، همان محرک است که علت احتمالی یا فرضی برای همان متغیر وابسته است؛ که می‌تواند معلول احتمالی باشد. برای مثال وقتی می‌گوییم (X)، آنگاه (Y)، بین مقدمه (X) و نتیجه (Y) نوعی ارتباط شرطی برقرار ساخته‌ایم.

متغیر وابسته

متغیر وابسته، متغیری است که هدف پژوهشگر، تشریح یا پیش‌بینی تغییرپذیری آن است و باید بررسی شود. می‌توان با شناسایی و تجزیه‌وتحلیل عوامل مؤثر، پاسخ‌ها یا راه‌حل‌هایی را برای مسئله پیدا کرد. معمولاً پژوهشگران به تعیین کردن مقدار و اندازه‌گیری این متغیر علاقه‌مند هستند. متغیرهای وابسته با واردکردن، از میان برداشتن یا تغییر در کمیت و کیفیت متغیرهای مستقل ظاهر می‌شوند. یا از بین می‌روند یا تغییر می‌کنند.

متغیر تعدیل گر

اصطلاح متغیر تعدیل گر برای توصیف نوعی از متغیر مستقل به کار می‌رود که درواقع متغیر مستقل ثانوی است که پژوهشگر اثران را در ارتباط با متغیر مستقل اصلی و متغیر وابسته باید بداند. بدین منظور متغیر تعدیل گر انتخاب می‌شود تا معلوم شود آیا این متغیر بر رابطه بین متغیر مستقل اصلی و وابسته تأثیر دارد یا نه. اگر پژوهشگر بخواهد رابطه بین متغیر مستقل X و متغیر مورد مشاهده Y را بررسی کند و از طرفی بداند که ماهیت رابطه گاه اثر متغیر مستقل و متغیر وابسته مشروط به متغیر دیگری شود. آن متغیر سوم درواقع نقش تعدیل گری را بازی می‌کند.

متغیر مداخله‌گر

برای نشان دادن فرایندهای ذهنی (درونی) که مستقیم مشاهده‌پذیر نیستند X و Y به‌وسیله متغیر سومی مانند Z (تعدیل گر) تغییر می‌کند. در تجزیه‌وتحلیل نهایی خود می‌تواند متغیر Z را به‌عنوان یک متغیر تعدیل گر به‌حساب آورد. نقش متغیر تعدیل گر در پژوهش شبیه نقش کاتالیزور در شیمی است که بدون دخالت مستقیم در واکنش تعیین می‌کند؛ که واکنش شیمیایی چگونه پیش برود به سخنی دیگر متغیر سومی است که دارای تأثیری قوی در رابطه بین متغیر مستقل و متغیر وابسته است، و رابطه مورد انتظار اصلی اولیه بین متغیرهای مستقل و وابسته را تغییر می‌دهد. تأثیر متغیرهای مداخله‌گر را می‌توان از روی کنش پدیده‌ها درک و کنترل کرد لذا به این نوع تأثیرگذاری به دلیلان که بر اعتبار درونی و بیرونی پژوهش اثر می‌گذارد باید در تحلیل نهایی پژوهش اشاره شود

متغیر کنترل یا مداخله‌گر مهارشده

در یک پژوهش نمی‌توان هم‌زمان اثر تمام متغیرها را بر یکدیگر بررسی کرد، بنابراین پژوهشگر اثر پاره‌ای از متغیرهایی را که در رابطه متغیرهای مستقل و وابسته مداخله می‌کنند کنترل یا خنثی می‌کند. این نوع متغیرها، متغیر کنترل نامیده می‌شود.

تفاوت متغیرهای کنترل با تعدیل گر در آن است که اثرهای متغیرهای کنترل از میان می‌رود درحالی‌که اثر متغیرهای تعدیل گر بررسی می‌شود. باید توجه داشت که در بیان فرضیه‌ها، اشاره‌ای به متغیرهای کنترل نمی‌شود. لذا لازم است مشخص شود که متغیرهای کنترل چه بوده و اثر آن‌ها چگونه حذف یا خنثی‌شده است. پژوهشگر باید فقط متغیرهایی را کنترل کند که بر یک متغیر یا بر هر دو متغیر تأثیر دارند یا این‌که می‌توانند بین دو متغیر نقش متغیر مداخله‌گر را بازی کند.

متغیر گسسته (مقوله‌ای)

متغیرهایی هستند که فقط می‌توانند مقدارهای خاصی را در یک محدوده مشخص دارا باشند. این متغیرها، اسمی و ترتیبی هستند؛ مانند: جنسیت (زن یا مرد بودن)

متغیر پیوسته

متغیرهایی هستند که می‌توانند هر مقداری را دارا باشند و در سطح فاصله‌ای یا نسبی قابل‌اندازه‌گیری‌اند؛ مانند سن یا وزن ….

متغیر کمی

متغیرهایی هستند که ازنظر مقدار تفاوت دارند؛ مانند سن، وزن،

متغیرهای کیفی

متغیرهایی هستند که دارای انواع (نه مقدار) گوناگون هستند؛ مانند: مفید، جذاب،…….

ارتباط بین متغیرها

پژوهشگر باید متغیرهای پژوهش خود را عملیاتی کرده تا بتواند آن‌ها را بررسی کند و از طرفی دیگر نیز درنهایت کار باید آن‌ها را مفهومی سازد. تا بتواند نتیجه‌های حاصل از پژوهش را از جزء به‌کل تعمیم دهد. بر اساس شرحی که برای هر یک از متغیرها داده شد. در یک تحقیق تجربی، متغیر مستقل، متغیری فعال است؛ که پژوهشگر سعی می‌کند با تغییر و دست‌کاری آن، اثرش را در متغیر وابسته مشاهده کند و اثر پاره‌ای از متغیرهای تعدیل گر را بررسی و اثرهای پاره‌ای دیگر را حذف یا خنثی و کنترل کند. متغیر مداخله‌گر همواره زیر نفوذ و تأثیر متغیرهای مستقل، تعدیل گر و کنترل قرارگرفته و به‌نوبه خود در متغیر وابسته اثر می‌گذارد. متغیرهای مستقل، تعدیل گر و کنترل، نشان‌دهنده علت‌ها هستند. از میان این سه متغیر فقط متغیرهای مستقل و تعدیل گر موردبررسی قرار می‌گیرند؛ و متغیرهای کنترل حذف یا خنثی می‌شوند.